Przewodnik turystyczny: Tunezja - egzotyka w zasięgu ręki

W Tunezji jest wiele starożytnych, średniowiecznych i nowożytnych zabytków. Największą popularnością cieszy się Kartagina, ale są też dziesiątki ciekawszych rzymskich i bizantyjskich miast. Kraj ten może poszczycić się też wieloma wspaniałymi budowlami i miastami islamskimi, m.in. Wielkim Meczetem w Kairouanie, należącym do najważniejszych świątyń islamu. Interesujące są także troglodyckie
miasta (Matmata i okolice). Osoby wybierające wypoczynek nad morzem mogą się udać na północne wybrzeże, świetne dla miłośników windsurfingu i nurkowania. Kolejne plaże zaczynają się na Cap Bon i ciągną daleko na południe. Skupiły się tam największe kompleksy turystyczne z licznymi marinami, gdzie można nurkować, żeglować, uprawiać sporty wodne.

Pierwsze miejsce pochówku, sprzed ok. 14 tyś. lat, znalezione na terenie północnej Tunezji to grób człowieka z Cro - Magnon. Pod koniec IX w p.n.e. uciekinierzy z Tyru założyli Nowe Miasto znane pod nazwą Cathago – Kartagina. Wkrótce stało się ono większą potęgą niż metropolia. Wojny punickie - starcia Rzymian, z Kartagińczykami, czyli Punijczykami (jak ich nazywali Rzymianie), zaczęły się w 264 r. p.n.e. Wojna trwała 20 lat. Kartagina została zmuszona do zawarcia pokoju z Rzymem. Władze sądziły, że niebezpieczeństwo minęło. Wojna z Rzymem wybuchła ponownie w 218 r. p.n.e., kiedy Hannibal zdobył sprzymierzony z Rzymem Sagunt. Poczynania Hannibala do dziś są studiowane w wielu akademiach wojskowych na całym świecie.

Kartagina po raz wtóry przegrała wojnę. Rzymianie zajęli punicką Afrykę. Najazdy plemion barbarzyńskich na północną i wschodnią granicę imperium powodowały odpadanie kolejnych prowincji. Kraj był plądrowany i niszczony przez wojska arabskie i koczowników pustyni. Nominalnie Tunezją władali sułtani marokańskiego Marrakeszu. Za ich panowania dochodziło do rozruchów na tle religijnym. Dawna bogata rzymska Africa Proconsularis stała się biedną, odległą prowincją Bizancjum. W XIII w. kraj rozpadł się na zwalczające się państewka. Na wschodzie basenu Morza Śródziemnego wyrastała nowa potęga – Turcja. W 1574 r. Tunezja była już częścią Porty Otomańskiej.

Dejowie, którzy rządzili w Tunezji (1591–1659), podlegali sułtanowi, ale też prowadzili własną politykę. Najczęściej albo popierali piratów, albo sami posiadali wielką flotę korsarską. Proceder ten był na rękę sułtanowi w Stambule. Popieranie korsarstwa wywołało międzynarodowe reperkusje. Europejskie państwa postanowiły podjąć działania w celu wytępienia piractwa. W 1878 r. Francja wkraczając do Tunezji, uprzedziła jedynie wejście wojsk włoskich. Przedstawiono bejowi tekst porozumienia o wprowadzeniu francuskiego protektoratu nad Tunezją i stacjonowaniu francuskich oddziałów. Na przełomie XIX i XX w Francuzi zajmowali stanowiska w administracji państwowej, Tunezyjczycy mieli być tanią siłą roboczą.

W Tunezji niemal nie zauważono wybuchu drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. W 1943 r. wojna w tej części świata była zakończona. Francuzi w 1951 r. zgodzili się na utworzenie tunezyjskiego rządu. 20 marca 1956 r. Tunezja stała się niepodległym krajem. Zgodnie z konstytucją obowiązującą od 1959 r. jest republiką. Na czele państwa i rządu stoi prezydent (musi być muzułmaninem) wybierany w powszechnym głosowaniu. Na początku XXI w. prezydent obiecał demokratyzację i złagodził cenzurę prasy.

Tunezyjczycy, których przeważającą większość stanowią muzułmanie, uważają się za członków wielkiej wspólnoty – ummy obejmującej społeczeństwa od Maroka po Indonezję. Ich centrum duchowe stanowi Mekka, a w szczególności świątynia Kaaba. Religia jest nie tylko wyznacznikiem ich miejsca w świecie, ale reguluje też zachowania i obyczaje. W tradycyjnym społeczeństwie istniała też więź łącząca poszczególne rodziny w większe grupy społeczne, takie jak ród, wieś lub plemię. Zachowała się ona jeszcze dość dobrze na południu Tunezji, wśród Berberów, choć współczesne przemiany mocno nadwątliły tę strukturę społeczną. Na prowincji, jak w większości krajów arabskich, mężczyzna rozmawia tylko z innym mężczyzną, nigdy z kobietą.

Ubiór kobiety powinien się składać z warstw, w tym dłuższej spódnicy i bluzy z długimi rękawami, którą można nałożyć na podkoszulek z dekoltem. Mężczyźni powinni pamiętać, że nie wszędzie wolno im wchodzić w szortach. W niektórych meczetach przy wejściach stoją specjalne służby obyczajowe, które mogą zatrzymać nieodpowiednio ubranego turystę, a nawet nakazać mu założenie szaty, która przykryje ciało (np. w meczecie w Sousse). Publiczne wyrażanie uczuć, a nawet trzymanie się za rękę, jest traktowane jako niemoralne.

Hammam zwany przez Europejczyków łaźnią turecką lub arabską, jest na Bliskim Wschodzie odpowiednikiem europejskiej sauny. Tunezyjczycy chodzą do hammamu raz w tygodniu. Dla kobiet hammam pełni społeczną rolę podobną do tej, jaką kawiarnia odgrywa dla mężczyzn. Dowiadują się najnowszych plotek i wiadomości, wymieniają przepisy kulinarne. Mężczyźni w łaźniach są poważni, po masażu zazwyczaj odpoczywają przy filiżance miętowej herbaty. W łaźniach często dochodzi do transakcji handlowych lub do ugody między zwaśnionymi rodzinami.

Czerwiec
Festiwal muzyki malouf i ludowej muzyki andaluzyjskiej – Testour.
Lipiec/sierpień
Festiwal Teatralny – Sousse (muzyka ludowa i taniec).
Festiwal Folkloru – Wyspy Kerkennah.
Międzynarodowy Festiwal Kultury – Hammamet (muzyka i teatr).
Międzynarodowy Festiwal Kulturalny – Kartagina (filmy, widowiska, muzyka).
Festiwal Teatru i Poezji – Monastir.
Grudzień/styczeń
Festiwal Folkloru – Tozeur (wyścigi wielbłądów, sztuka Beduinów).
Narodowy Festiwal Saharyjski – Douz (Duz; święto Beduinów i nomadów: wyścigi wielbłądów, chartów, muzyka i poezja beduińska).

Święta islamskie ustalane są w zależności od fazy księżyca. Podczas ramadanu muzułmanie poszczą od wschodu do zachodu słońca. Nie jest to najlepszy okres na samodzielne podróżowanie, bo w ciągu dnia trudno znaleźć miejsce, w którym można coś zjeść. Nie należy jeść i pić na ulicy oraz w miejscach publicznych. Równocześnie jednak w tym czasie można obserwować prawdziwe nocne życie kraju – biesiady trwają niemal do wczesnych godzin porannych. To także doskonała okazja, aby zobaczyć autentyczny taniec brzucha.

Ambasada RP w Tunezji, 5, Impasse No 1, Rue de Cordoue, 2092 El Manar I, Tunis;
tel. 0021671/873837, 71/874843, fax 0021671/872987, www.ambpoltunis.pl, amb.pologne@wanadoo.tn;

Ambasada Republiki Tunezyjskiej w Polsce,
ul. Myśliwiecka 14, 00-459 Warszawa,
tel. 0226282586, 0226286330, fax 0226216295, at.varsovie@ambtun.pl;

Dokumentem potrzebnym do wjazdu na teren Tunezji jest paszport i wiza. Paszport powinien być ważny co najmniej 6 miesięcy po terminie deklarowanego powrotu do kraju. Dzieci powinny mieć oddzielny paszport. Nie potrzeba wizy, gdy turysta jedzie z biurem podróży. Trzeba pamiętać o paszporcie i jego kserokopii. Skserowany dokument może się przydać w przypadku utraty oryginału i skróci czas oczekiwania na duplikat.

Osoby powyżej 18 roku życia mogą wwieźć 1 l alkoholu wysokoprocentowego lub 2 l wina, 400 sztuk papierosów lub 100 sztuk cygar albo 250 g tytoniu oraz 1/4 l perfum i 1 l wody toaletowej. Aby wywieźć okazy miejscowej flory i fauny, trzeba mieć zezwolenie ministerstwa rolnictwa. Nie wolno wwozić i wywozić dinarów tunezyjskich. Miejscową walutę można wymienić przy wyjeździe – należy przedstawić zaświadczenie o jej kupnie na terenie Tunezji. Sklepy bezcłowe na lotnisku nie przyjmują dinarów.

Przy wyjeździe do Tunezji nie ma obowiązkowych szczepień. Wskazane są szczepienia ochronne przeciwko polio i tężcowi oraz żółtaczce typu A i B. Wszystkie medykamenty muszą się znajdować w oryginalnych opakowaniach. W Tunezji działają państwowe i prywatne ośrodki zdrowia – większość praktykujących w miastach lekarzy kończyła studia w Europie, nieco gorzej jest na prowincji. W Tunezji występuje kilka groźnych chorób, takich jak febra, cholera, tyfus i żółtaczka. Dlatego wybierając się w tereny oddalone od regionów turystycznych warto się zaszczepić.

Przestrzeganie zasad higieny i zdrowe podejście do opalania się oraz wędrówek w słońcu to gwarancja wypoczynku bez konieczności wizyty w gabinecie lekarskim. Przegrzanie organizmu zdarza się często, zwłaszcza na początku pobytu. Powodem jest brak lub niewystarczająca ilość płynów i soli mineralnych. Objawy to bóle i zawroty głowy oraz ogólne osłabienie. Należy pić dużo wody mineralnej, unikać wysiłku. Biegunkę wywołuje zazwyczaj woda pitna. W Tunezji najbezpieczniej spożywać wodę mineralną. Częstą przyczyną dolegliwości jelitowych jest picie zbyt zimnych napojów, a także spożywanie brudnych owoców. Trzeba również uważać na produkty mleczne oraz lody od ulicznych sprzedawców.

Tunezja to kraj bezpieczny i spokojny, rzadko zdarzają się napady na turystów. Jednak na wszelki wypadek lepiej wieczorami nie chodzić w ciemne i odległe od centrum okolice. Policja stara się zapewnić turystom maksimum bezpieczeństwa, ale niechętnym okiem patrzy na samotne kobiety, które upierają się wędrować po kraju bez towarzystwa mężczyzny. Wprowadzono surowe przepisy antynarkotykowe zakazujące palenia haszyszu i marihuany. Za posiadanie nawet najmniejszej ilości narkotyków grozi rok więzienia albo ogromna grzywna.

Policja: 197 lub 190
Straż pożarna: 198
Pierwsza pomoc (Allo Docteur): 71/781000, 71/780000
Nocny dyżur lekarzy: 717171
Pogotowie ratunkowe: 190

Sieć kolejowa nie jest zbytnio rozwinięta, rekompensują to kursujące z dużą częstotliwością autobusy, louages, samoloty. W okolicach Tunisu ruch pasażerski obsługuje kolejka, a tereny w pobliżu Sousse – naziemne metro. Pociągi są tańsze i niż autobusy. Trzeba jednak pamiętać, że sieć kolejowa obejmuje jedynie północ, wschód i centrum kraju. Najpopularniejszym środkiem transportu jest autobus. Dalsze trasy, zwłaszcza pomiędzy większymi miastami, obsługują „duże taksówki”, tzw. louages, zabierające większą ilość pasażerów. Po Tunezji najlepiej poruszać się samochodem. Jednak wypożyczenie pojazdu na miejscu jest dosyć drogie. Aby wypożyczyć samochód, trzeba mieć ukończone 21 lat i legitymować się prawem jazdy (uznawane jest polskie), posiadanym co najmniej od roku. W większych miastach funkcjonuje publiczny transport miejski (tramwaje, autobusy, taksówki). Można też kupić tygodniowe karnety. Najbezpieczniejszy i stosunkowo niedrogi jest wynajem miejskiej taksówki.

W kraju nie brakuje hoteli wszystkich typów – od najdroższych i najbardziej luksusowych po bardzo tanie – oraz schronisk młodzieżowych i kempingów. Noclegi w hotelach nie są drogie, najlepiej prowadzone zazwyczaj są pełne turystów (lepiej wcześniej zarezerwować miejsce).

Tunezyjczycy uwielbiają dzieci i chętnie udzielają wszelkiej pomocy rodzinom podróżującym ze swymi pociechami. W hotelach zazwyczaj obowiązują zniżki dla dzieci do 8–10 lat,  wiele z nich posiada też place zabaw, specjalne baseny-brodziki, a także zapewnia opiekę nad najmłodszymi. W większości aptek bez problemu można też dostać jednorazowe pieluszki,  jedzenie dla niemowlęcia i małego dziecka lepiej przywieźć ze sobą.

Działająca w Tunezji Organization Nationale de Tourisme Tunisien (ONTT) z centralą w Tunisie i licznymi oddziałami w terenie dysponuje wykazami hoteli i restauracji oraz folderami z opisami najbardziej znanych miejsc, kurortów, a także informacjami przydatnymi każdemu turyście.

Ceny w Tunezji są porównywalne z obowiązującymi w Polsce. Jedzenie jest tanie i smaczne. Na tydzień powinno wystarczyć 150 euro, a już za 400 euro można luksusowo wypoczywać. Na południu jest nieco taniej niż na północy, a najdroższe są popularne kurorty, jak Hammamet czy Sousse. MasterCard, American Express, Visa, Diners Club są powszechnie akceptowane.

Tunezyjskim daniem nr 1 jest berberyjski couscous (kuskus). Wiele potraw doprawia się ostrą pastą z papryki, zwaną harissa. Do kuskusu podaje się różne gulasze: shakshouka (warzywa, fasola, groch), kousha (jagnięcina z ziemniakami w sosie pomidorowym) i kammounia (mięso – wątróbka w sosie z dodatkiem kminku).

Na Wyspach Kerkennah warto spróbować potrawy z ośmiornicy. Inne egzotyczne dania to mięso z wielbłąda. Zakąską jest pikantna zupa (szorba, chorba) oraz sałatka tunezyjska (warzywa, niekiedy z mięsem) i brik (jajko smażone w cieście). Najsmaczniejsze przysmaki to baklava (francuskie ciasto z orzechami podawane z syropem przyrządzanym z miodu), makhroud (ciasto z grysiku z daktylami) i cornes de gazelle (rożki z ciasta z siekanymi migdałami). Choć wyznawców islamu obowiązuje zakaz spożywania alkoholu, to w Tunezji w sklepach (supermarketach) alkohol sprzedaje się na oddzielnych stoiskach, najczęściej za zasłoną.

W porównaniu z Egiptem czy Marokiem zakupy w Tunezji to przyjemność. Nikt na siłę nie wciska towaru i nie żąda astronomicznych sum za swoje produkty. Najlepszym miejscem do robienia zakupów jest suk (bazar), gdzie panuje zwyczaj targowania się. Najpopularniejszymi pamiątkami są wyroby rękodzielnicze, ceramika, gąbki naturalne, perfumy, bębny darbouka, róże pustyni, czerwone filcowe czapeczki szeszie. Inną pamiątką jest fajka wodna szisza, dostępna na sukach i w sklepach turystycznych. Większość sprzedawanych w Tunezji perfum (słynie z nich Cap Bon) i wonnych olejków bazuje na naturalnych wyciągach kwiatowych: jaśminie, kwiecie pomarańczy, cytrynie i geranium.

Najlepiej przyjechać wiosną, od marca do końca maja średnia temperatura w Tunisie wynosi 16°C, a na południu w Tozeur 20,1°C. Należy pamiętać, że w marcu i kwietniu na południu pada niemal bez przerwy. Mimo ciepłych dni noce bywają zimne, szczególnie na pustyni. Lata są upalne, zwłaszcza na dalekim południu. Latem średnia temperatura w Tunisie skacze do 25,1°C, a w Tozeur do 30,5°C. Na plażach na północy sezon kąpielowy trwa od maja do października. Najbardziej deszczowymi miesiącami są grudzień i styczeń.